Hodowla indyków

1. Pochodzenie i rasy

Indyk pochodzi z Ameryki Północnej, gdzie jeszcze obecnie można go spotkać w stanie dzikim. Udomowienie indyków nastąpiło w Ameryce Południowej, najpóźniej ze wszystkich gatunków drobiu. Do Europy sprowadzono je dopiero w XVI w., a do Polski w XVII w.

Podstawowe rasy indyków to: bronz, bronz szerokopierśny i beltsvill.

Upierzenie indyków rasy bronz jest bardzo podobne do upierzenia indyków dzikich. Pióra piersi, szyi i grzbietu mają barwę czarną o połysku zielonozłotym lub fioletowomiedzianym. Na złożonym skrzydle występuje pas kasztanowooliwkowy, oddzielony od lotek czarnym pasem. Sterówki ogona są szerokie, zakończone szarobrunatną obwódką. Roczne indory ważą około 12 kg, indyczki 6 kg. Nieśność indyczek rasy bronz wynosi około 70 jaj.

Rasa bronz szerokopierśny została wytworzona z rasy bronz przez selekcję prowadzoną w kierunku zwiększenia ciężaru ciała, wydajności rzeźnej oraz poprawienia umięśnienia piersi i ud. Barwa upierzenia jest taka sama jak u indyków rasy bronz. Roczne indory ważą średnio 13 kg, indyczki 9 kg.

W 1966 r. zostały sprowadzone do Polski indyki białe szerokopierśne, przeznaczone do produkcji brojlerów.

Indyki rasy beltsvill mają białe upierzenie i są najlżejsze spośród wymienionych ras: roczne indory ważą średnio 10 kg, a indyczki 5 kg. Indyczki tej rasy charakteryzuje wczesna dojrzałość płciowa i wysoka nieśność, przekraczająca nawet 100 jaj.

2. Użytkowanie rozpłodowe i zasady wylęgu

Użytkowanie rozpłodowe indyków ogranicza się do 2 lat. Najwyższą nieśność osiągają indyczki w pierwszym roku produkcji, a w drugim roku zaledwie 30% nieśności pierwszego roku. Indyczki ras lekkich rozpoczynają nieśność w wieku 31 -33 tyg., a indyczki ras ciężkich w wieku 33-35 tyg. Stada hodowlane zestawia się na miesiąc przed zbieraniem jaj do wylęgu. Przy zestawianiu stadek w fermach zarodowych na 1 indora przeznacza się od 8 do 12 indyczek. Aby zapobiec okaleczeniom indyczek w czasie krycia przez ciężkie indory, zakłada się samicom na grzbiet tzw. siodełka ochronne.

W hodowli indyków można stosować krycie z ręki, polegające na dopuszczaniu do poszczególnych indyczek oddzielnie utrzymywanych samców. Po jednorazowej kopulacji indyczka znosi zapłodnione jaja przez 20-30 dni, w okresie nieśności więc wystarczy pokryć ją dwukrotnie. Znoszenie zapłodnionych jaj przez tak długi okres jest możliwe dzięki temu, że w błonie śluzowej lejka jajowodu indyczek występują liczne zachyłki, w których magazynowane są plemniki.

Krycie naturalne jest bardzo często nieskuteczne, w związku z czym duży procent jaj jest niezapłodnionych. Aby tego uniknąć, stosuje się na szeroką skalę sztuczne unasienianie indyczek. Nasienie pobierane jest od indorów, które ukończyły 36 tyg. Samce utrzymywane są oddzielnie. Można również stosować sztuczne unasienianie połączone z naturalnym. W tym celu ptaki obydwu płci są trzymane razem, a sztuczne unasienianie przeprowadza się dodatkowo nasieniem pobranym od tych samych indorów.

Jaja indycze przeznaczone do wylęgu przechowuje się w pomieszczeniu o temperaturze 10-15° i wilgotności względnej 60-75%. Okres ich przechowywania może być nieco dłuższy niż jaj kurzych. Inkubacja trwa 28 dni. Temperatura w ciągu pierwszych 20-25 dni utrzymywana jest w granicach 37,5-37,8°, a w ciągu ostatnich 4-6 dni zostaje obniżona do 37-36°. Wilgotność w komorze lęgowej wynosi około 60-65%, w wykluwaczu 70-75°, w czasie wykluwania się indycząt zwiększa się ją do 80%. Jaja indycze układa się w aparacie wylęgowym pionowo lub poziomo. Przy ułożeniu pionowym w 24 dniu inkubacji zmienia się ich położenie na poziome. Do 24 dnia inkubacji należy obracać jaja 5 razy na dobę. Do 26 doby wietrzy się aparat 3 razy na dobę po 15 min. Jaja prześwietla się po 24 godz. inkubacji oraz 10 i 24 dnia wylęgu.

W razie .prowadzenia lęgów systemem naturalnym nakłada się pod indyczkę 18-20 jaj, a pod kurę około 12 jaj. Prześwietlać je należy po 7 i 23 dniach inkubacji w celu usunięcia niezapłodnionych jaj i zamarłych zarodków.

3. Wychów, pielęgnowanie i żywienie indycząt hodowlanych

WYCHÓW. Indyczęta są bardziej niż kurczęta wrażliwe na warunki środowiskowe. Przede wszystkim przez dłuższy okres wymagają wyższej temperatury. Mają też większe zapotrzebowanie na tlen, bardzo silnie reagują na wszystkie czynniki stresowe, z których szczególnie niebezpieczne dla nich są: stłoczenie w wychowalni, niedostateczna wymiana powietrza, brak dostatecznej ilości sprzętu, nagłe zmiany warunków środowiskowych. Wychów indycząt musi być prowadzony z zachowaniem wyjątkowej higieny pomieszczeń, wybiegów i żywienia. Drobne błędy popełniane w okresie wychowu przyczyniają się do powstawania chorób i wzrostu śmiertelności w stadzie.

Bezpośrednio po wylęgu umieszcza się pisklęta w ogrzewanej wychowalni, wyposażonej w kwoki elektryczne. Jedną kwokę przeznacza się dla 250 indycząt. Zależnie od ich wieku stosuje się następującą temperaturę:

wiek indycząt temp. pod kwoką temp. w pomieszczeniu

tyg. °C °C

  • 1 tyg. 36 24
    2 tyg. 33 20
    3 tyg. 30 19
    4 tyg. 27 18
    5 tyg. 24 17
    6 tyg. 21 16
  • Na 1 m2 podłogi utrzymuje się 10 indyków do wieku 10 tyg. Podłoga pokryta jest ściółką, która zabezpiecza przed zimnem, musi więc być zawsze sucha, higroskopijna, niepylista i niespleśniała. Najlepszym materiałem na ściółkę są wióry z drzew liściastych. Wilgotność w pomieszczeniu nie powinna przekraczać 70%.

    Ze względu na to, że indyczęta potrzebują w okresie wychowu bardzo dużo tlenu, w wychowalni niezbędna jest 10-krot-na wymiana powietrza w ciągu godziny. Wobec tego wentylacja grawitacyjna nie wystarcza i trzeba zastosować sprawnie działającą wentylację mechaniczną. Indyczęta hodowlane powinny korzystać z działania promieni słonecznych, dlatego wychowalnie są wyposażone w balkony, na które wypuszcza się ptaki w pogodne dni już od 2 tyg. życia. Balkony osiatkowane, wzniesione około 50 cm nad podłożem, chronią indyki przed wilgocią, stykaniem się z odchodami i zarobaczeniem. Hodowcy bardzo często trzymają pisklęta do wieku 2 tyg. w bateriach (50 szt. na 1 m2), a następnie przenoszą je do wychowalni na podłogę ze ściółką. Wychów indycząt może być prowadzony także w wychowalni z podłogą rusztową (ze szczebli); zmniejsza to bardzo pracochłonność wychowu, gdyż zbędne jest ścielenie i usuwanie ściółki.

    Od 8 lub 10 tyg. życia przenosi się indyki do budek kolonijnych ustawionych na wybiegach, gdzie przebywają do osiągnięcia dojrzałości płciowej. Na 1 m2 budki przydziela się 7 ptaków, natomiast wybiegi dla młodych indyków powinny być bardzo obszerne - 20 m2 na sztukę - a przy tym suche i z bogatą szatą roślinną. Wybiegami mogą być z powodzeniem lasy o rzadkim podszyciu, poręby, polany leśne, parki, sady, łąki, pastwiska, uprawy zielone, pola po sprzęcie okopowych.

    ŻYWIENIE. Najintensywniejsze tempo wzrostu wykazują indyki do wieku 10 tyg. i dlatego mają bardzo duże, większe niż kurczęta, zapotrzebowanie na białko, zwłaszcza pochodzenia zwierzęcego, witaminy i składniki mineralne. Podawana pasza musi być lekko strawna i o dużej wartości odżywczej. Poziom białka ogólnego surowego w dziennej dawce pasz powinien wynosić do wieku 10 tyg. 28%, w okresie 11-16 tyg. - 25%, a po ukończeniu 16 tyg. - 20%.

    Do prawidłowego wzrostu i rozwoju niezbędne są indykom wszystkie aminokwasy egzogenne, a z aminokwasów endogennych szczególnie cystyna, kwas glutaminowy, prolina i tyrozyna. Zapotrzebowanie na aminokwasy egzogenne zwiększa się w miarę wzrostu procentu białka i energii w dawce pokarmowej.

    Młode indyki potrzebują 2 razy więcej witaminy A niż kurczęta. Przy niedoborze witaminy D wcześniej występują u nich objawy krzywicy. Pasza dla indyków musi zawierać witaminy z grupy B oraz witaminy E, K, 'H. Dawka pokarmowa powinna być też bogata w składniki mineralne, a przede wszystkim w wapń, fosfor, sód, chlor, potas i mangan.

    Młode indyki, podobnie jak kurczęta, można karmić wyłącznie pełnowartościowymi mieszankami przemysłowymi o zróżnicowanym zależnie od wieku poziomie białka i energii lub mieszankami uzupełnianymi dodatkiem ziarna. W warunkach krajowych najczęściej stosuje się żywienie kombinowane indycząt. Paszę wilgotną podaje się w początkowym okresie wychowu 3-krotnie, a od 4 tyg. życia liczbę odpasów zmniejsza się do dwóch. W przerwach między odpasami mieszanką wilgotną indyczęta mogą korzystać z mieszanki suchej znajdującej się stale w karmidłach. W razie stosowania w żywieniu indyków hodowlanych mieszanek treściwych przeznaczonych dla kurcząt, należy do 10 tyg. życia indycząt dodawać do paszy 3% suszonych drożdży, 1,5% tranu, 3-5% mączki z lucerny lub równowartość w postaci mleka świeżego albo mączki rybnej oraz 15% poekstrakcyjnej śruty sojowej.

    Ziarno podaje się od 5 tyg. po wykoraleniu się indycząt. Od 10 tyg. należy zmniejszyć do 5% dawki pokarmowej dodatek śruty poekstrakcyjnej sojowej, którą skarmia się tylko do 15 tyg. życia. Od 10 tyg. nie stosuje się również mleka. Od 16 tyg. zmniejsza się ilość białka przez zwiększenie dodatku ziarna, którego ilość w okresie od 16 do 20 tyg. może stanowić 30%, a od 20 tyg. - 50% dawki pokarmowej. Najbardziej wartościowym ziarnem dla indyków jest kukurydza, pszenica, jęczmień, owies łuskany. Młodym indyczętom, nie korzystającym jeszcze z pastwiska, należy dodawać do paszy niewielką ilość żwiru. Indyczęta, szczególnie w początkowym okresie wychowu, potrzebują dużo wody, objętościowo 3 razy więcej niż ilość podawanej paszy.

    4. Użytkowanie mięsne

    W mięsnym użytkowaniu indyków rozróżniamy dwa kierunki: 1) produkcję młodych indyków typu brojler, intensywnie tuczonych, 2) tucz indyków wyrośniętych, tuż przed uzyskaniem dojrzałości płciowej.

    PRODUKCJA BROJLERÓW INDYCZYCH. Zapotrzebowanie na młode indyki rzeźne wzrasta w związku z wysoką wartością dietetyczną mięsa tego gatunku ptaków. Mięso indyków w porównaniu z innymi gatunkami zawiera więcej białka, mniej tłuszczu oraz dużo witamin z grupy B. Brojler indyczy jest chętniej kupowany niż dorosły ptak, gdyż nadaje się dla średnich i mniejszych rodzin i w zasadzie powinien być dostępny przez: cały rok. W Polsce brojlery indycze nadal są produktem sezonowym ze względu na to, że indyczki znoszą jaja wyłącznie na wiosnę. Młode indyczęta odchowywane są systemem intensywnym w pomieszczeniach, w których na 1 m2 do 8 tyg. życia utrzymuje się 8-10 szt, do 12-14 tyg. 5 szt., a powyżej 14 tyg. 3 szt. Temperatura pod kwoką powinna wynosić od 36o - w 1 tyg, życia do 21° - w 6 tyg. Brojlery utrzymywane są najczęściej na ściółce z wiórów drzewnych.

    Żywienie polega na podawaniu do woli mieszanek pełno-porcjowych produkowanych przez przemysł paszowy. Zależnie od wieku indycząt mieszanki różnią się zawartością białka i wartością energetyczną. W okresie od 1 dnia do 6 tyg. stosuje się mieszankę J B (27% białka surowego i 2750 kcal), 7-10 tyg. - JC (22% białka surowego i 2750 kcal). i od 11 tyg. do końca tuczu JE (15% białka i 2700 kcal). Brojlery indycze uzyskują wagę rzeźną w wieku 14-16 tyg. Ciężar ich w tym czasie powinien wynosić 3,5-4,0 kg, przy zużyciu około 3,5 kg mieszanki na 1 kg przyrostu. W Polsce do produkcji brojlerów przeznacza się rasę białą szerokopierśną.

    TUCZ INDYKÓW WYROŚNIĘTYCH. Młode, wyrośnięte na pastwisku indyki, w wieku 21 -24 tyg, i o ciężarze 3-3,5 kg, przeznacza się na tucz. Na zmianę środowiska indyki reagują zmniejszeniem apetytu, dlatego stosuje się tucz rolniczy dorosłych indyków, tzn. tucz w tym samym gospodarstwie, w którym następował wypas. Już pod koniec okresu wypasu ogranicza się czas przebywania na pastwisku, aż wreszcie pozostawia się indyki zamknięte na niewielkich wybiegach. Stopniowo zmniejsza się ilość okopowych i zielonek w dawce, a zwiększa się udział śruty i ziarna zbóż.

    Indyki można tuczyć wyłącznie zbożem albo zbożem i zielonką lub mieszanką. W tuczu zbożem stosuje się podawanie do woli ziarna pszenicy lub jęczmienia. Ziarno nie zawiera jednak wszystkich niezbędnych składników odżywczych, dlatego otrzymuje się niskie przyrosty. Lepsze wyniki daje stosowanie w tuczu ziarna z zielonką. Pasza jest wtedy bardzo urozmaicona, zawiera dodatek witamin i składników mineralnych. Wyniki takiego tuczu zależą od wartości zielonki, która powinna być młoda i o małej zawartości włókna. Najlepsze efekty daje tucz mieszanką, która oprócz śrut zawiera dodatek pasz wysokobiałkowych w ilości 10% oraz witamin i soli mineralnych. Po trwającym 3 tyg. tuczu indyk powinien ważyć około 6 kg.

    5. Utrzymanie i żywienie indyków rozpłodowych

    Indyki hodowlane mogą być utrzymywane na pastwisku w szałasach lub budkach, w pomieszczeniach z ograniczonym wybiegiem lub w klatkach. W prowizorycznych pomieszczeniach na pastwisku utrzymuje się tylko stada małe, do 100 szt. Przy większej obsadzie stosuje się specjalne pomieszczenia - indyczniki z ograniczonym wybiegiem, gdzie ptaki mogą przebywać na podłodze z nie zmienianą ściółką lub na siatkowej czy szczebelkowej, pod którą znajduje się skrzynia nawozowa. Utrzymanie indyków hodowlanych w klatkach ma małe zastosowanie, gdyż wówczas z reguły są gorsze wyniki wylęgu.

    Indyki są bardziej niż kury wrażliwe na nadmiar wilgoci w powietrzu, dlatego w indycznikach konieczna jest wentylacja mechaniczna. Normy obsady przewidują 0,8-1 m2 powierzchni podłogi na 1 indyka. Powierzchnia okien powinna stanowić 0,6-0,8 powierzchni podłogi. Indycznik musi być wyposażony w gniazda do znoszenia jaj, w sprzęt do pojenia i karmienia oraz w grzędy. Na dwie indyczki przeznacza się gniazdo o wymiarach 60x60 cm. Ilość sprzętu zależy od systemu karmienia. Przy żywieniu dawkowanym na 1 szt. przeznacza się 12-15 cm brzegu karmidła, natomiast przy żywieniu do woli 4-5 cm. Ponadto na każdego indyka przeznacza się 3,5 cm brzegu poidła. Podłoga indycznika może być zasłana warstwą ściółki grubości 2-3 cm, zmienianą raz w tygodniu, albo warstwą wiórów lub ciętej słomy grubości 26-35 cm, którą się zmienia po zakończonym sezonie.

    Żywienie indyków rozpłodowych obejmuje dwa okresy:

    1) okres zimowania - trwający od zejścia z pastwiska do końca stycznia, 2) okres rozpłodu - trwający od lutego do ukończenia nieśności.

    Żywienie indyków w pierwszym okresie polega na stosowaniu dawek, w skład których mogą wchodzić okopowe (150 g), susz roślinny (50 g) oraz ziarno (100 g). Przy skarmianiu okopowych indyki otrzymują dwa razy dziennie mieszankę wilgotną i raz ziarno. W czasie dużych mrozów należy zwiększyć ilość ziarna, a zmniejszyć ilość okopowych. W okresie tym można także stosować wyłącznie pasze suche. W takim wypadku dzienna dawka paszy dla indyczek nie niosących jaj wynosi około 250 g i ma następujący skład: mieszanka D 11 % otręby pszenne 22% śruta jęczmienna 11% śruta owsiana 56%

    Zawartość białka ogólnego w dawce wynosi 12%, a 1 kg paszy ma wartość 2300 kcal energii przemiennej.

    W okresie nieśności wzrasta zapotrzebowanie na białko, związki mineralne i witaminy, zwłaszcza A, Ds i E. Zawartość białka ogólnego w dawce reguluje się zależnie od procentu nieśności; powinna ona wahać się w granicach 15-17%. Dzienne spożycie dochodzi do 350 g. Przy nieśności powyżej 50% można żywić indyczki według podanego w “Normach żywienia" przykładu: mieszanka D K 65% śruta pszenna 15% śruta kukurydzana 20%

    Po zakończeniu okresu rozpłodowego indyczki zazwyczaj są wypasane na pastwiskach.