Hodowla kaczek

  1. Pochodzenie, typy użytkowe i rasy

Kaczka domowa pochodzi od dzikiej kaczki krzyżówki, zamieszkującej prawie w całej Europie, Azji, Ameryce Północnej i Afryce Północnej. W Polsce krzyżówka jest najpospolitszą kaczką dziką, odlatującą na zimę do Europy południowej i do Afryki.

Kaczka została udomowiona 2500 lat temu w wielu rejonach Europy południowej (Rzym. Grecja), Azji (Chiny) i Ameryki Północnej. Wśród kaczek domowych rozróżnia się trzy typy użytkowe: nieśny, mięsny i ogólnoużytkowy.

KACZKI TYPU NIEŚNEGO. Nie są one utrzymywane w Polsce. Charakteryzuje je bardzo wysoka nieśność, bo aż 140-200 jaj rocznie. Mają one spionowaną postawę oraz drobną i lekką budowę. Ciężar dorosłego kaczora wynosi 2,0 kg, kaczki 1,7 kg. Przedstawicielem tego typu jest rasa biegus.

KACZKI TYPU MIĘSNEGO. Mają one poziomą postawę, długi, szeroki i głęboki tułów. Charakteryzuje je szybki wzrost, dobra jakość mięsa, późna dojrzałość płciowa i niezbyt wysoka nieśność (około 60-90 jaj). Do tego typu zalicza się rasy: rouen (ruan) - hodowaną we Francji i aylesbary (ejizber) - wyhodowaną w Anglii. Ciężar dorosłych kaczek przekracza niekiedy 5 kg.

KACZKI TYPU OGÓLNOUŻYTKOWEGO. Charakteryzuje je pozioma lub pionowa postawa ciała, tułów długi, szeroki i głęboki, pierś szeroka i zaokrąglona. Barwa upierzenia biała. Obok wysokiej nieśności wyróżniają się dobrą wydajnością rzeźną i jakością mięsa. Jedyną rasą kaczek chowanych w kraju jest rasa pekin, zaliczana właśnie do typu ogólnoużytkowego. Nieśność ich wynosi 80-100 jaj o przeciętnym ciężarze 70-90 g. Upierzenie białe lub lekko kremowe. Kaczki rasy pekin hodowane w Polsce są pochodzenia holenderskiego lub krajowego (odmiana amerykańska) albo też są mieszańcami tych dwóch odmian.

Kaczki rasy pekin charakteryzuje dobre umięśnienie klatki piersiowej. Kształt tułowia przypomina równoległobok. Tułów osadzony jest nisko na stosunkowo krótkich, szeroko rozstawionych nogach. Postawa niezbyt pionowa. Grzbiet szeroki, lekko zaokrąglony. Głowa płaska, szyja średniej grubości. Dorosły kaczor w wieku 5 mieś. waży 3,5 kg, kaczka 3,0 kg.

Kaczęta rasy pekin cechuje szybkie tempo wzrostu i szybkie opierzanie się, bardzo dobre umięśnienie oraz dobre wykorzystywanie karmy, dlatego używane są do produkcji brojlerów.

2. Użytkowanie rozpłodowe i zasady wylęgu

Kaczki rasy pekin osiągają dojrzałość płciową w wieku 150 --180 dni. Jaja znoszą przeważnie w nocy lub nad ranem. Największy procent nieśności osiągają w II kwartale pierwszego roku nieśności. Dobre nioski znoszą jaja do wieku 3 lat, a czasem nawet do 4 lat. Stada hodowlane zestawia się w październiku lub listopadzie. W celu uzyskania wysokiego procentu zapłodnienia jaj wylęgowych na 1 kaczora przeznacza się 4-6 kaczek. Kaczki tej rasy nie wysiadują jaj, chcąc więc otrzymać kaczęta wytężone sposobem naturalnym, jaja kacze można podłożyć kurze (12 jaj) lub indyczce (17-20 jaj). Wyląg jaj kaczych trwa 28 dni.

Lęgi sztuczne prowadzą zakłady wylęgowe. Ciężar jaj wylęgowych powinien kształtować się w granicach 65-90 g. Do wylęgu nie przeznacza się jaj o kształcie zbyt okrągłym lub wydłużonym oraz z uszkodzoną, zniekształconą lub zbyt cienką skorupą. Komora powietrzna powinna być umieszczona w tępym końcu jaja.

Jaja kacze znoszone na ściółce lub na wybiegu są bardzo często brudne. Aby tego uniknąć, należy utrzymywać w jak największej czystości gniazda, ściółkę i wybieg. Mycie jaj jest dozwolone bezpośrednio przed nałożeniem ich do aparatu wylęgowego. Do mycia używana jest czysta woda o temperaturze 40°, do której dodaje się KMn04 (1 g na 10 l wody). Mokre jaja suszy się w dobrze przewietrzanym i suchym pomieszczeniu.

Jaja kacze można magazynować nie dłużej niż 7 dni, gdyż od ich świeżości zależą wyniki lęgu. W magazynie trzeba zapewnić temperaturę 5-10", wilgotność 60-75% oraz dobrą wymianę powietrza. Na czas magazynowania układa się je w szufladach poziomo lub pod kątem 45° i obraca co drugi dzień, aby nie dopuścić do przyklejenia się żółtka do błon jajowych.

Lęgi jaj kaczych prowadzone są w aparatach typu: BBWS, Ku 102, Bios. Do aparatu BBWS jednorazowo nakłada się 600-800 jaj, do aparatu Ku-102 i Bios 2240-3100 jaj. W celu zapewnienia lepszego dopływu powietrza należy układać jaja na tacach aparatu wylęgowego poziomo. Optymalna temperatura podczas inkubacji wynosi 37,5°, wilgotność przez 24 dni należy utrzymywać na poziomie 70-75%, a w wykluwaczu przez ostatnie 4 dni 75-80%. Położenie jaj należy zmieniać 5 razy na dobę w ciągu pierwszych 24 dni inkubacji. Od 24 doby, po przełożeniu do wykluwacza, już się jaj nie obraca. Konieczne jest też 3-krotne w ciągu doby wietrzenie aparatu przez 20 min. przy włączonych mieszadłach. Bardzo dobre wyniki daje chłodzenie jaj od 16 do 24 dnia inkubacji raz dziennie przez 10-20 min. poza aparatem wylęgowym, w pomieszczeniu o temperaturze 10-15°. Od 14 doby inkubacji stosuje się 2 razy dziennie skraplanie jaj wodą przez jej rozpylanie. Prześwietla się jaja kacze 4-krot-nie: 6, 12, 19 i 24 dnia inkubacji.

3. Wychów, pielęgnowanie i żywienie kacząt hodowlanych

WYCHÓW. Kaczęta krócej niż kurczęta wymagają ogrzewania pomieszczenia, jednak w pierwszym okresie wychowu mają podobnie małą zdolność wyrównywania strat ciepła i dlatego należy zapewnić im optymalną temperaturę. Na wysokości 5 cm od podłogi w odległości 50 cm od źródła ciepła powinna ona wynosić: w 1 tyg. 30-27°, w 2 tyg. 27-24°, w 3 tyg. 24-20°, a w 4 tyg. 20-18°. Natomiast w całym pomieszczeniu należy zapewnić 15-20° ciepła. Kaczęta w wieku 6 tyg. są niemal całkowicie odporne na działanie niskich temperatur.

Do prawidłowego wzrostu młode kaczki potrzebują około 16 godz. światła na dobę. Zbyt silnie działające promienie słoneczne prowadzą jednak do ich przegrzania, dlatego w o-kresie upałów muszą mieć możliwość schronienia się w cieniu.

Kaczęta potrzebują w okresie wzrostu dużo tlenu; niedobór jego zmniejsza ich odporność i żywotność oraz prowadzi do zahamowania wzrostu. Są one bardzo wrażliwe na nadmiar pary wodnej, dwutlenku węgla i amoniaku, dlatego w wychowalni należy zapewnić 5-8-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny.

W celu uzyskania dobrych wyników wychowu trzeba stosować odpowiednią obsadę oraz umożliwić ptakom korzystanie z wybiegów. W zależności od wieku kacząt na 1 m2 podłogi przeznacza się w okresie:

1-5 tyg. 15 kacząt

6-10 13 “

11-20 11

21-30 9

Kaczęta hodowlane mogą korzystać z wybiegu latem już od 4 dnia życia, a zimą od 6 tyg. Obsada na 1 m2 wybiegu wynosi 3-4 sztuki. Kaczęta hodowlane odchowywane są systemem półintensywnym. Do wieku 10 dni można prowadzić ich wychów w bateriach, utrzymując 50 ptaków na 1 m2, lub od razu w wychowalni na ściółce. Najlepszą ściółką dla kacząt do wieku 10 dni jest cięta słoma zbożowa. Po 10 dniach jako ściółkę można stosować torf, wióry drzewne, trociny lub plewy, gdyż musi ona zapewniać dobre wchłanianie gazów i wilgoci.

W wychowalni kaczęta pozostają przez 4 tyg., po czym przenosi sieje do budek lub otwartych szop na wybiegu. Kaczęta wytężone w marcu przenosi się do budek kolonijnych później - w wieku 40-45 dni życia. Na 1 m2 podłogi budki przewiduje się 7-8 kaczek. Wychów kolonijny można prowadzić na terenach pozbawionych dostępu do wody lub przy zbiornikach wodnych (najlepiej przy stawach). Na 1 ha powierzchni stawu przeznacza się 200 kacząt. Kaczki hodowlane utrzymuje się systemem kolonijnym do późnej jesieni, a następnie przenosi do kaczników.

ŻYWIENIE. W związku z tym, że tempo wzrostu młodych kaczek jest bardzo intensywne, wymagają one paszy lekko strawnej, bogatej w białko, witaminy i składniki mineralne. Od 1 dnia życia podstawę ich żywienia powinna stanowić mieszanka D K zwilżona mlekiem, z dodatkiem marchwi czerwonej i zielonki. Ponadto do przygotowywania mieszanki wilgotnej mogą służyć: śruta kukurydzana, jęczmienna lub pszenna i otręby. Uzupełnieniem paszy są dodatki mineralne, takie jak: mielone skorupy, kreda pastewna, Formosan S, Polfa-mix. Dzienne spożycie paszy przez kaczęta rasy pekin jest podane w “Normach żywienia zwierząt gospodarskich".

Kaczki najchętniej jedzą karmę wilgotną, dlatego najczęściej stosuje się system dawkowania mieszanki wilgotnej, zapewniając przy tym stały dostęp do znajdującej się w karmidłach mieszanki suchej. Pasza wilgotna powinna mieć konsystencję kruchą; nie może być kleista ani za rzadka lub zbyt sucha. Do 6 dnia życia kaczęta karmi się 7 razy na dobę, w wieku 7-20 dni 5 razy, a 20-30 dni początkowo 5 razy, a później 4 razy dziennie. Od 2 mies. mieszankę DK można zastąpić mieszanką dla niosek zwiększając w dawce udział pasz objętościowych, takich jak ziemniaki, marchew, buraki. Po ukończeniu 4 tyg. na odpas wieczorny daje się poślad pszenny. Od 10 tyg., kiedy wzrost kaczek jest już prawie zakończony, a rozpoczyna się zmiana upierzenia, zmniejsza się liczbę odpasów. Kaczki korzystające z dobrych żerowisk wodnych mogą otrzymywać karmę tylko 2 razy dziennie (rano i wieczorem.)

4. Użytkowanie mięsne

PRODUKCJA BROJLERÓW KACZYCH. Brojlery kacze są to mieszańce międzyrasowe, międzyodmianowe lub międzyliniowe, które w wieku 8-9 tyg. osiągają ciężar około 2,5 kg. Przedłużenie tuczu ponad 9 tyg. jest nieekonomiczne, gdyż przyrosty są już w tym okresie nieznaczne, a jednocześnie wzrasta zużycie paszy.

Przy produkcji brojlerów kaczych można stosować różne systemy utrzymywania ptaków, zależnie od posiadanych pomieszczeń, pory lęgów, warunków atmosferycznych itd. Młode kaczki rzeźne można więc chować systemem intensywnym - bezwybiegowym, na głębokiej ściółce lub do wieku 3 tyg. w bateriach, a następnie w wychowalni na ściółce. Odchów brojlerów może być prowadzony od wieku 3-5 tyg. na ograniczonych wybiegach wodnych lub suchych. Wybiegi suche powinny być podzielone na kwatery, co ułatwia utrzymywanie ptaków w grupach zależnie od wieku. Stosując ten system, należy dbać o bardzo dobre zaopatrzenie kaczek w czystą, świeżą wodę do picia.

W żywieniu brojlerów kaczych stosuje się przede wszystkim gotowe mieszanki przemysłowe, ponadto śruty, otręby, okopowe, zielonki i susze, dodatki witaminowo-mineralne oraz mleko odtłuszczone. Pod koniec tuczu w celu przyspieszenia dojrzewania piór wskazane jest podawanie pasz zawierających dużo aminokwasów siarkowych. Do takich pasz należą: kapusta, siemię lniane, mączki zwierzęce.

TUCZ KACZEK DOROSŁYCH. Tucz kaczek dorosłych stosuje się w celu poprawienia ich kondycji, osiągnięcia większego ciężaru ciała, wyższej wydajności rzeźnej, lepszego umięśnienia oraz zwiększenia ilości tłuszczu podskórnego i wokół narządów wewnętrznych. Do tuczu przeznacza się kaczki po ukończeniu 5 mieś. życia, tzn. po zakończeniu wymiany upierzenia, rozpoczętej w wieku 10-11 tyg.

Dotuczanie przeprowadza się w gospodarstwach, w fermach hodowlanych lub w tuczarniach przemysłowych. Podczas tuczu kaczki trzymane są w pomieszczeniach zamkniętych i żywione takimi paszami, jak: śruty zbożowe i otręby pszenne (65% dawki), ziemniaki (30%), pasze pochodzenia zwierzęcego oraz dodatki mineralne i witaminy (5%). Dzienne spożycie paszy wynosi około 300 g. Jako dodatek do karmy ptaki powinny otrzymywać żwirek. W tuczarniach przemysłowych tuczy się kaczki 14 do 21 dni, uzyskując przyrost około 500 g. Ptaki trzymane są w kojcach po 50 szt. (6 szt. na 1 m2). Tuczarnie wykorzystują w żywieniu gotowane odpady poubojowe drobiarskie, których zawartość nie może jednak przekroczyć 10% ogółu podawanych pasz.

5. Utrzymywanie i żywienie kaczek hodowlanych

Kaczki hodowlane powinny mieć zapewnione warunki środowiskowe sprzyjające dobrej nieśności i dużej zdolności wylęgowej znoszonych jaj. Utrzymuje się je w pomieszczeniach na ściółce torfowej, uzupełnianej i zmienianej w miarę brudzenia się jej i zużycia, zachowując obsadę 2 szt. na 1 m2. Kaczniki dla stad hodowlanych powinny być budynkami ocieplonymi, aby temperatura nie spadała zimą poniżej 0°. Ze względu na to, że kaczki wydzielają bardzo dużo wilgoci i mają bardzo duże zapotrzebowanie na tlen, budynek powinien mieć zapewnioną doskonałą wymianę powietrza. Pomieszczenia do chowu małych stadek wietrzy się przez otwieranie okien, natomiast w większych kacznikach stosuje się wentylację grawitacyjną lub mechaniczną. Czas oświetlenia powinien wynosić 13-14 godz. na dobę, a moc światła 3-5 W na 1 m2. Światło elektryczne można zapalać wieczorem i bardzo wczesnym rankiem lub tylko wieczorem.

Kacznik musi być wyposażony w gniazda do znoszenia jaj wysłane czystą ściółką. W zależności od typu fermy stosuje się gniazda zamknięte (fermy hodowlane) lub otwarte. Kaczki hodowlane powinny korzystać z wybiegów z dostępem do zbiorników wodnych. Karmę podaje się im najczęściej na dworze, aby zapobiec brudzeniu ściółki. Sprzęt do karmienia i pojenia należy utrzymywać w idealnej czystości. Korytka do paszy wilgotnej muszą być starannie myte po każdym od-pasie. Stosuje się system karmienia kombinowanego, polegający na podawaniu do woli mieszanki suchej oraz 2-4 razy dziennie mieszanki wilgotnej.

Zapotrzebowanie kaczek na białko, energię, witaminy i składniki mineralne zależy od procentu nieśności. W żywieniu ich rozróżnia się trzy okresy: 1) jesienno-zimowy, 2) rozpłodowy, 3) wypasu.

W okresie jesienno-zimowym, gdy ptaki nie niosą jaj, w żywieniu stosuje się głównie śruty i otręby zbożowe, ziarno, okopowe (ziemniaki, marchew), kiszonkę i susze. Mieszanki przemysłowe (D) podaje się w niewielkich ilościach (około 10% ogółu skarmianych pasz). Podczas dużych mrozów w celu zwiększenia kaloryczności dawki należy zmniejszyć ilość pasz objętościowych, zwiększając jednocześnie ilość ziarna, śrut i otrąb. Mieszankę wilgotną należy podawać ciepłą. Jeśli w okresie jesienno-zimowym kaczki się pierzą, trzeba ograniczyć w dawce ilość pasz objętościowych, zwiększając ilość mieszanki D. Poza tym powinny one otrzymywać dodatek mleka i kapusty. W okresie jeśienno-zimowym nie można doprowadzać do nadmiernego zatuczenia się ptaków, gdyż wpływa to ujemnie na przyszłą produkcję stada.

Już od końca grudnia należy przez odpowiednie żywienie przygotować kaczki do produkcji nieśnej. W tym celu zmniejsza się w dawce ilość pasz objętościowych. Żywienie w okresie rozpłodowym należy opierać na mieszance D, która przy niecności powyżej 50% może stanowić 70% dawki pokarmowej. W celu uzyskania jaj o dużej zdolności wylęgowej podaje się kaczkom marchew czerwoną, susz z zielonek oraz dodatek witaminy A+ D3. Ponadto konieczny jest dodatek substancji mineralnych, takich jak: mielone skorupy jaj, kreda pastewna, Formosan S i mieszanka MM.

Kaczki przestają nieść jaja w czerwcu lub w lipcu, w związku z czym żywi się je w tym okresie zmniejszonymi dawkami pasz treściwych. Podstawę żywienia w okresie wypasu stanowią pasze objętościowe. Jeżeli kaczki korzystają z bogatych w plankton naturalnych pastwisk wodnych, można zmniejszyć dawkę pasz średnio o 30%.