LOKALIZACJA I WYMOGI ZOOHIGIENICZNE BUDYNKÓW INWENTARSKICH.

1. Lokalizacja budynków inwentarskich

Przy lokalizacji budynków inwentarskich należy brać pod uwagę przede wszystkim ukształtowanie terenu. Powinien on być lekko wzniesiony, o gruncie przepuszczalnym, aby wody opadowe miały swobodny odpływ i nie podmywały budynku oraz nie zalewały znajdujących się przy nim wybiegów. Należy również zwrócić uwagę na poziom wód gruntowych, które nie mogą dochodzić wyżej niż l m od fundamentów, gdyż w przeciwnym wypadku może nastąpić zawilgacanie budynku a nawet pękanie fundamentów w czasie mrozów.

Pomieszczenia dla zwierząt powinny być lokalizowane w stosunku do budynków mieszkalnych w taki sposób, aby znajdowały się od strony przeciwnej do panujących wiatrów lokalnych, gdyż w przeciwnym Wypadku zapachy z gnojowni i pomieszczeń inwentarskich będą przenoszone do mieszkań. Muszą być też oddalone co najmniej 15m od studni, aby gnojówka nie zakażała wody pitnej. O ile to możliwe, należy wykorzystać naturalne osłony przed lokalnymi wiatrami lub sadzić pasy zieleni, stanowiące ponadto pas sanitarny między budynkami mieszkalnymi a częścią hodowlaną gospodarstwa.

Usytuowanie osi długiej budynku w stosunku do stron świata powinno przebiegać po linii północ-południe, z odchyleniem do 30%, zapewnia to bowiem dobre oświetlenie naturalne przez okna w ścianach od strony wschodniej i zachodniej. Przy lokalizacji budynku należy uwzględniać układ funkcjonalny, korzystne powiązania komunikacyjne, z budynkami pomocniczymi, wybiegami, pastwiskami i miejscem składowania obornika.

Wymogi zoohigieniczne budynków inwentarskich

Kanalizacja i usuwanie obornika

Jednym z warunków utrzymania higieny w budynkach inwentarskich jest sprawne odprowadzanie i uprzątanie odchodów zwierzęcych oraz wody używanej, do utrzymania pomieszczeń w czystości. Do odprowadzania moczu służą urządzenia kanalizacyjne, rozpoczynające się już spadem podłogi stanowisk w kierunku rowka kanalizacyjnego, wynoszącym w oborach i stajniach l do 2%,, tzn. l do 2 cm na l mb stanowiska. Zbyt duży spad może być przyczyną wielu. schorzeń tych gatunków zwierząt, np. wskutek przeciążenia tylnych kończyn, przemieszczenia .ciężaru na piętki, co prowadzi do rozciągania się ścięgien i więzadeł, a przez to do patologicznych zmian stawów. Zbyt duży spad podłogi powoduje też przemieszczenie się narządów wewnętrznych ku tyłowi, ucisk na narządy rodne, co u samic w okresie ciąży może spowodować przedwczesny poród lub wynicowanie pochwy i wypadnięcie macicy.

W chlewniach pochyłość podłogi powinna być większa, 3 do 4 cm na l mb, a nawet więcej. Niektórzy autorzy uważają, że w boksach dla trzody chlewnej właściwy jest spad wynoszący 7%, gdyż świnie nie mają wyznaczonego stanowiska i mogą przyjmować dowolną pozycję.

Z podłogi stanowisk odchody płynne spływają do rowków kanalizacyjnych (ściekowych), przebiegających wzdłuż stanowisk lub nieco dalej, za płytą nawozową.

Rowki kanalizacyjne odprowadzają odchody do studzienek osadowych, dlatego muszą mieć spad l – 3 cm na l mb. Studzienki osadowe (kontrolne), znajdujące się wzdłuż korytarza gnojowego, zabezpieczane są szczelną pokrywą. Wewnątrz znajduje się osadnik, na którym pozostają części stałe odchodów zwierzęcych oraz ściółki, dlatego muszą być co pewien czas kontrolowane i oczyszczane. Ze studzienek osadowych gnojówka przepływa podziemnymi rurami kamionkowymi do zbiornika na gnojówkę, który musi znajdować się na zewnątrz budynku. Powinien on być szczelny i szczelnie przykryty, od góry, a klapa zamykająca musi mieć otwór wentylacyjny

Obornik należy usuwać codziennie i składować go na zewnątrz budynku, na specjalnej płycie gnojowej. Gnojownia powinna być zlokalizowana blisko budynku inwentarskiego, aby droga transportu była jak najkrótsza, ale możliwie jak najdalej od studni (co najmniej 15 m), w miejscu zacienionym, najlepiej od strony północnej, i osłonięta od wiatru oraz przykryta dachem; wszystko to ma zapobiec nadmiernemu wysychaniu obornika. Gnojownia powinna składać się z płyty gnojowej betonowej lub z kamienia polnego na zaprawie cementowej oraz z obramowania wysokości 20 cm, które zabezpiecza przed napływaniem wody do gnojowni i wypływaniem gnojówki ze składowanego nawozu. Wielkość płyty gnojowej zależy od liczby i gatunku zwierząt.

Usuwanie obornika, należące do najcięższych czynności i najbardziej pracochłonnych, wykonuje się różnymi sposobami. W dużych gospodarstwach stosowane są do tego kolejki naziemne lub podwieszone, mogą być używane również specjalne wózki z silnikiem akumulatorowym. W gospodarstwach zmechanizowanych instaluje się taśmociągi lub zgarniacze odprowadzające nawóz do gnojowni lub na przyczepę, którą następnie wywozi się go. W oborach przejazdowych coraz częściej usuwa się nawóz spychaczem poza budynek, gdzie jest ładowany na przyczepy.

W wielu krajach, w tym również w Polsce, wprowadza się system chów u bez ściółkowego w celu oszczędzenia pracy obsługi, ponieważ słanie ściółki i usuwanie obornika jest bardzo pracochłonne. Niemałe znaczenie ma także oszczędność ściółki słomiastej. System ten stosowany jest w chowie bydła i trzody chlewnej. Zwierzęta trzymane są na podłodze Szczelinowej lub na bardzo krótkich stanowiskach pełnych, za którymi znajduje się metalowy ruszt. Pod rusztem lub pod podłogą szczelinową przebiega dość głęboki kanał, do którego wpadają płynne i stałe odchody zwierząt. Odprowadzanie ich do zbiorników odbywa się na zasadzie grawitacji albo za pomocą specjalnych urządzeń. Zbiornik musi być zlokalizowany poza budynkiem inwentarskim.

Wentylacja pomieszczeń

Celem wentylacji jest zapewnienie właściwego mikroklimatu w budynkach inwentarskich przez usuwanie nadmiaru szkodliwych domieszek chemicznych, jak NHs, HgS, i COz, pary wodnej oraz doprowadzanie świeżego powietrza atmosferycznego.

Wymiana powietrza odbywa się przede wszystkim na zasadzie różnicy temperatury i ciężaru powietrza wewnątrz pomieszczenia oraz powietrza .zewnętrznego — atmosferycznego. Powietrze atmosferyczne o niższej temperaturze, a więc również cięższe, napływa do pomieszczenia i opada ku dołowi, powietrze w pomieszczeniu zaś ogrzane ciepłem wytwarzanym , przez zwierzęta unosi się do góry. Aby nastąpiła wymiana powietrza, różnica temperatury musi wynosić co najmniej 5°C. Na tej właściwości oparto system wentylacji grawitacyjnej. Urządzenia wentylacyjne składają się z kanałów nawiewnych i wywiewnych.

Kanały nawiewne doprowadzają do pomieszczenia powietrze atmosferyczne. W naszym klimacie umieszcza się je w górnych częściach ścian, bliżej stropu. Stanowią je okrągłe lub prostokątne otwory wyłożone cegłą lub zaprawą wodoodporną. Kanały wywiewne mają usuwać z pomieszczenia powietrze zanieczyszczone. Kanał taki przechodzi przez strop, pod którym znajduje się jego wlot, i kończy się co najmniej 50 cm powyżej kalenicy dachu; wylot jego .powinien być osłonięty daszkiem.

Oświetlenie pomieszczeń

Oświetlenie w pomieszczeniach inwentarskich ma zasadnicze znaczenie zarówno dla zwierząt, jak i dla ludzi pracujących przy, ich obsłudze. Rozróżniamy oświetlenie naturalne i sztuczne.

Oświetlenie naturalne. Zapewniają je okna, przez które przedostaje się do wnętrza pomieszczenia promieniowanie słoneczne, głównie rozproszone, jak również w niewielkich ilościach promieniowanie bezpośrednie. Dobre oświetlenie naturalne wywiera istotny wpływ na organizm zwierząt — wzmaga przemianę materii, zwiększając przyswajanie pokarmu, wydajność zwierząt oraz wywierając istotny wpływ na rozród. Właściwe oświetlenie naturalne ważne jest szczególnie dla młodzieży, wysokomlecznych krów i zwierząt zarodowych, a poza tym ułatwia obsłudze utrzymanie czystości oraz wykonywanie innych prac.

Na oświetlenie naturalne pomieszczeń istotny wpływ wywierają rozwiązania techniczne, a więc: usytuowanie budynku w stosunku do stron świata, liczba okien, ich wielkość i kształt, jakość szyb i stan ich czystości, jasne, czyste ściany i strop budynku oraz odległość od sąsiednich zabudowań czy drzew.

W celu równomiernego oświetlenia wnętrza pomieszczenia w ciągu całego dnia należy usytuować budynek osią długą w kierunku północ-południe, dzięki czemu okna będą miały wystawę wschodnią i zachodnią. Bardziej korzystne jest umieścić więcej okien od strony wschodniej, ponieważ w okresie letnim ściana. zachodnia dłużej nagrzewana jest przez promienie słoneczne. W pomieszczeniach inwentarskich przeznaczonych dla małej liczby zwierząt, co ma miejsce w gospodarstwach indywidualnych, okna mogą być umieszczone w jednej tylko ścianie, od strony południowej.

Stopień oświetlenia określa się stosunkiem powierzchni oszklonej do powierzchni podłogi. Stosunek ten powinien wynosić od l : 10 do l : 15, a więc na l m2 szyb powinno przypadać 10 do 15 m2 podłogi. W stajniach dla koni roboczych stosunek powierzchni oszklenia do powierzchni podłogi powinien wynosić 1:15, w stajniach dla klaczy ze źrebiętami 1:10, w oborach dla krów mlecznych l : 12, w cielętnikach l : 16, w chlewniach dla loch z prosiętami l : 15, w tuczarniach l : 20, w owczarniach l : 25, w kurnikach l : 8

Oświetlenie sztuczne.; Obecnie do tego typu oświetlenia przywiązuje się wiele uwagi, Jest wielu zwolenników pomieszczeń bez okien, w których oświetlenie sztuczne można regulować w dowolny sposób, stwarzając w ten sposób warunki wydłużonego lub skróconego dnia, oczywiście tylko dla pewnych grup zwierząt i przy określonych kierunkach użytkowania.

We wszystkich pomieszczeniach inwentarskich oświetlenie sztuczne powinno zapewniać obsłudze łatwe i bezpieczne wykonywanie niezbędnych czynności, dlatego należy zwrócić uwagę na dobre oświetlenie tzw. strefy udoju bądź karmienia lub innej pracy obsługi.

Drugim ważnym czynnikiem jest jasność używanych urządzeń elektrycznych. Przyjmuje się, że oświetlenie elektryczne żarowe powinno mieć moc 6W na l m2, a oświetlenie jarzeniowe — 1,8 W na l m2. Oświetlenie sztuczne powinno być takie, aby nie niepokoiło zwierząt i nie raziło ich wzroku.